Webinar 10 - Kształcenie kadr dla gospodarki rzecznej
– od kwalifikacji zawodowych do zrównoważonego zarządzania zasobami wodnymi
W dniu 2 lipca 2026 r. odbyło się dziesiąte webinarium z cyklu poświęconego przyszłości polskich rzek, zorganizowane przez Polski Klaster Rzeczny oraz Polskie Towarzystwo Ekonomiczne Oddział w Gdańsku. Spotkanie otworzyły dr hab. Beata Majecka, prof. UG oraz dr hab. inż. Katarzyna Dohn, prof. PŚ, a moderowała je dr hab. inż. Lilla Knop, prof. PŚ. Webinarium poświęcono problematyce kształcenia kadr dla gospodarki rzecznej — zarówno w obszarze żeglugi śródlądowej, jak i rybactwa oraz zarządzania zasobami wodnymi.
Pierwszą prelekcję pt. „Edukacja dla rzek i gospodarki – kształcenie technika żeglugi śródlądowej wobec wymagań kwalifikacyjnych marynarza unijnego" wygłosiła Agnieszka Kossakowska, dyrektor Zespołu Szkół Żeglugi Śródlądowej im. Bohaterów Westerplatte w Kędzierzynie-Koźlu – szkoły o 75-letniej tradycji kształcenia w tym zawodzie. Przedstawiła dwutorowy system kształcenia: uzyskanie tytułu technika żeglugi śródlądowej (system edukacyjny, MEN) oraz odrębną kwalifikację marynarza unijnego (system żeglugowy, zgodny z dyrektywą UE 2017/2397 i Konwencją STCW), które mimo wspólnego programu nauczania, wymagają osobnych egzaminów państwowych. Kluczowym problemem, jaki zasygnalizowała Prelegentka, jest wprowadzony przez dyrektywę wymóg 90 dni praktyki pływalnia (wcześniej trzy miesiące liczone elastyczniej), co znacząco utrudnia organizację praktyk zawodowych uczniom, którzy ze względu na wiek mogą je rozpocząć dopiero w drugiej klasie. Drugim istotnym wątkiem był stan bazy szkoleniowej: jedyny statek szkolny placówki, „Major Sucharski", jest przestarzały, a starania o dofinansowanie budowy nowej jednostki pływającej w ramach Branżowego Centrum Umiejętności (budżet ok. 13,5 mln zł) zakończyły się niepowodzeniem z powodu braku zgody organu prowadzącego na zwrot VAT (ok. 2,5 mln zł).
W dyskusji po prelekcji kpt. ż.ś. Daniel Kotur porównał polski model kształcenia do systemu niderlandzkiego, w którym uczniowie odbywają praktykę na zasadzie „tydzień szkoły – tydzień pływania" i wypływają rocznie ok. 180 dni na prawdziwych statkach, zwracając uwagę na rozdźwięk między zakresem wiedzy teoretycznej wymaganej od absolwentów a ich realnym poziomem praktycznych umiejętności. Piotr Pancześnik zaproponował, by instytucje państwowe odpowiedzialne za gospodarkę wodną budowały flotę „podwójnego zastosowania", tj. jednostki pracujące na rzekach, a jednocześnie wykorzystywane do szkoleń. Poruszono też problem odpływu młodych marynarzy do lepiej płatnej żeglugi śródlądowej za granicą oraz padła propozycja finansowania nowej jednostki pływającej poprzez zbiórkę publiczną. Sekretarz stanu Marek Gróbarczyk zadeklarował gotowość wsparcia legislacyjnego dla rozwiązania tych problemów, wskazując jednocześnie na niedostateczną świadomość społeczną i administracyjną znaczenia żeglugi śródlądowej jako gałęzi transportu.
Drugą prelekcję pt. „Edukacja dla zrównoważonego gospodarowania zasobami wodnymi – rola projektów takich jak EduFish” wygłosił dr inż. Wojciech Sawicki z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, prezentując program EDUFISH (realizowany od 2025 do 2029 r.) – inicjatywę łączącą ZUT Szczecin, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie oraz ostatnie w Polsce technikum rybactwa śródlądowego w Sierakowie Wielkopolskim. Punktem wyjścia programu było doświadczenie katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 r., która ujawniła dotkliwy niedobór specjalistów-ichtiologów zdolnych rzetelnie ocenić przyczyny i skutki zdarzenia. Prelegent podkreślił interdyscyplinarny charakter kierunku (łączącego kompetencje przyrodnicze, techniczne i analityczne) oraz przedstawił konkretne działania programu: utworzenie pięciu nowych laboratoriów badawczych, wsparcie stypendialne dla uczniów i studentów, finansowanie praktyk zawodowych, wyposażenie w sprzęt terenowy oraz wykorzystanie własnego statku badawczego do zajęć na Odrze i Zalewie Szczecińskim. Zaznaczył także, że kierunek celowo pozostaje elitarny, a rocznie przyjmowanych jest nie więcej niż 28 osób oraz że celem programu jest zastąpienie nierzetelnego, „szamańskiego" dyskursu o rzekach, wiedzą ekspercką, przy jednoczesnym godzeniu przemysłowej i gospodarczej funkcji Odry z jej funkcją ekologiczną i społeczną.
Podsumowanie
Oba wystąpienia i szeroka dyskusja wskazały na wspólny problem: deficyt młodych kadr eksperckich i praktycznych dla gospodarki rzecznej oraz niedostateczne wsparcie systemowe (finansowe, infrastrukturalne i legislacyjne) dla kształcących je placówek. Spotkanie podsumował prezes Polskiego Klastra Rzecznego Bogdan Grajewski, podkreślając, że utrzymanie ciągłości kształcenia zawodowego jest warunkiem odbudowy nowoczesnej żeglugi śródlądowej w Polsce. Następnie zapowiedział On kolejne webinarium poświęcone historii i przyszłości transportu rzecznego na Odrze.
Agnieszka Kossakowska – dyrektor Zespołu Szkół Żeglugi Śródlądowej im. Bohaterów Westerplatte w Kędzierzynie-Koźlu od 2012 roku. Od lat zaangażowana w rozwój szkolnictwa zawodowego oraz kształcenia kadr dla żeglugi śródlądowej. Konsekwentnie rozwija bazę dydaktyczną szkoły, inicjuje współpracę z przedsiębiorstwami branżowymi i uczelniami wyższymi oraz skutecznie pozyskuje środki na realizację projektów edukacyjnych i modernizację infrastruktury szkolnej. Jest inicjatorką wielu przedsięwzięć wspierających rozwój nowoczesnego kształcenia zawodowego, w tym projektów realizowanych we współpracy z sektorem gospodarki wodnej. Dzięki jej działaniom szkoła umacnia swoją pozycję jako ważny ośrodek przygotowujący specjalistów dla branży transportu wodnego. Od 2020 roku jest członkiem Rady Żeglugi Śródlądowej – organu opiniodawczo-doradczego ministra właściwego do spraw żeglugi śródlądowej, co stanowi wyraz uznania dla jej kompetencji i aktywności na rzecz rozwoju żeglugi śródlądowej oraz edukacji branżowej w Polsce.
Wojciech Sawicki, dr inż. – adiunkt w Katedrze Mikrobiologii Stosowanej i Fizjologii Żywienia Człowieka, Wydział Nauk o Żywności i Rybactwa, Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, specjalista w zakresie mikrobiologii i biotechnologii. Doktor nauk rolniczych, absolwent kierunku Rybactwo, autor licznych publikacji naukowych oraz projektów badawczych poświęconych ichtiofaunie i funkcjonowaniu ekosystemów wodnych oraz edukacji środowiskowej i innowacyjnym metodom dydaktycznym. Prowadzi badania interdyscyplinarne łączące mikrobiologię, oraz nauki środowiskowe, wykorzystując nowoczesne techniki biologii molekularnej (PCR, Real-Time PCR). Posiada doświadczenie międzynarodowe (m.in. mobilność Erasmus w Polytechnic Institute of Coimbra, University of Bari Aldo Moro) oraz współpracę z instytucjami naukowymi i udział w konferencjach międzynarodowych. Ekspert i recenzent krajowych oraz międzynarodowych projektów badawczych, autor ponad 150 ekspertyz dla sektora przemysłowego. Pełni funkcję Pełnomocnika Dziekana ds. Promocji oraz jest członkiem Senatu Uczelni (po raz kolejny w bieżącej kadencji). W działalności dydaktycznej i popularyzatorskiej łączy wiedzę naukową z doświadczeniem praktycznym.
dr hab. inż. Lilla Knop - profesor Politechniki Śląskiej na Wydziale Organizacji i Zarządzania w Katedrze Zarządzania. Członek Towarzystwa Naukowego Organizacji i Kierownictwa. W obszarze zainteresowań zarządzanie innowacjami i zarządzanie strategiczne.